In de schijnwerpers: GM Ivan Sokolov
In dit artikel:
Ivan Sokolov vertelt over zijn schaakleven: geboren en opgegroeid in Sarajevo, kwam zijn interesse voort uit een schaakfamilie (vader Tsenko was clubschaker). Als zevenjarige speelde hij in 1975 remise tegen wereldkampioen Karpov tijdens een simultaan in Sarajevo — een vroege stimulans voor zijn verdere ontwikkeling. In 1987 werd hij grootmeester op 19-jarige leeftijd; destijds de jongste ter wereld.
Favoriete kant van het spel is voor Sokolov de strategische opbouw en de wisselwerking met dynamische afwikkelingen, maar hij benadrukt dat schaken uiteindelijk een sport is waarin resultaat meetbaar is. Tot zijn belangrijkste prestaties rekent hij twee Nederlandse kampioenschappen met hoge scores, overwinningen in toernooien als Sarajevo en Hoogeveen, het Staunton Memorial, enkele IJsland-toernooien, twee Lost Boys-toernooien en het zonetoernooi in Dresden (1997). Bij het EK 2009 eindigde hij bovenaan op tiebreak, maar verloor later het snelschaak om de uiteindelijke zege van Jobava; volgens Sokolov zou hij onder de huidige regels tot winnaar zijn uitgeroepen. Bekende partijen waar hij trots op is, includeert ontmoetingen met Kasparov, Anand (Wijk aan Zee 1996), Kramnik (Wijk aan Zee 2004), Polgár en Shirov.
Sokolov vergelijkt het pre-computer- met het computertijdperk: informatie wordt nu veel sneller opgenomen en daardoor bereiken spelers hun top vaak op jongere leeftijd. Waar vroeger diepgravende analyses dagen of weken vergden en partijen een zekere mystiek hadden, zorgt internet er nu voor dat iedereen snel meningen geeft en engines directe antwoorden tonen. Dat heeft de aantrekkingskracht deels verminderd, maar vergrootte de toegankelijkheid en het publieksbereik. Technisch gezien maakt moderne software snelle openingsvoorbereiding en onmiddellijke foutopsporing mogelijk.
Zijn schaakopleiding werd mede gevormd door klassieke bronnen: Chess Informant, het boek over Zurich 1953 en werken van Botvinnik en Gligorić, met name voor de Nimzo-Indische opening. Hij schreef later zelf over die opening en legt tegenwoordig meer nadruk op middenspelthema’s in boeken en cursussen, zoals zijn recent verschenen Chessable-cursus ‘Self-Improvement Course for Advanced Players’ en de twee delen ‘Winning Chess Middlegames’ voor New In Chess. Openingswerk boeit hem minder nu veel spelers puur op engine-uitkomsten vertrouwen; hij zoekt een balans tussen menselijke keuzes en engine-validatie.
Sokolov schakelde vanaf circa 2013 serieus over naar training en coaching. Hij werkte in de Verenigde Arabische Emiraten met onder anderen Salem, die tijdens hun samenwerking Aziatisch kampioen werd en ruim 100 elo-punten won. Van 2016–2019 was hij bondscoach van Iran; daar groeiden spelers als Parham Maghsoodloo, Amin Tabatabaei en Alireza Firouzja snel en het team won later het Aziatisch kampioenschap voor teams. Hij was ook betrokken bij het succes van Oezbekistan op de 44e Olympiade in 2022. Sinds ongeveer drie jaar is hij fulltime bondscoach van Roemenië en woont in Boekarest; onder zijn leiding behaalde Roemenië onder andere een gedeelde vijfde/zesde plaats op het EK, boven enkele hoger gerate teams zoals Nederland. Sokolov wijst erop dat zo’n fulltime positie in Nederland (KNSB) niet bestaat.
Als trainer geniet hij van de combinatie van voorbereiding, teamwerk tijdens grote evenementen en het overdragen van eigen speler- en coachervaringen. De grootste uitdaging is de menselijke factor: directheid in communicatie en culturele verschillen maken soms afstemming lastig. Hij ziet de rol van de trainer vooral als katalysator: ideeën en methoden aanbieden, maar de speler moet ze uiteindelijk zelf toepassen.
Praktisch advies dat hij vaak geeft: als je door voorbereiding een voorsprong hebt opgebouwd, speel niet gehaast; verdiep je in de stelling en voorkom dat je voordeel door overhaaste zetten verspeelt — tegenstanders die aan het bord de stelling zelf uitpluizen kunnen soms juist beter begrijpen wat er speelt. Sokolov werkt verder aan vervolgcursussen en mogelijk video’s voor ChessBase in de komende jaren.